Mười năm qua là giai đoạn nóng nhất được ghi nhận, mực nước biển dâng, băng hai cực tan nhanh và thiên tai ngày càng khốc liệt, đe dọa môi trường sống và sức khỏe con người.

Giới khoa học cho rằng, cắt giảm khí thải nhà kính thông qua chuyển đổi sang năng lượng tái tạo là con đường tất yếu để chống biến đổi khí hậu. Thực tế, xu hướng chuyển đổi diễn ra nhanh chóng. Đến năm 2025, than đá xếp dưới năng lượng mặt trời và gió, không còn là nguồn điện chủ đạo toàn cầu.

Tuy vậy, theo luật sư Andy Fitch tại Trung tâm Luật Biến đổi Khí hậu Sabin (Đại học Columbia), nhiều quan niệm sai lầm về năng lượng tái tạo vẫn lan rộng, thậm chí xuất phát từ thông tin sai lệch có chủ đích. Điều này khiến không ít cộng đồng phản đối các dự án năng lượng sạch.

Năng lượng tái tạo không ổn định

Luôn có những ngày mây che khuất mặt trời hoặc gió lặng, ảnh hưởng đến độ ổn định năng lượng. Tuy nhiên, các điều kiện thời tiết bất lợi hiếm khi xảy ra đồng thời trên diện rộng. “Luôn có cách phối hợp các nguồn năng lượng để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định”, ông Fitch nói.

Hiện nay, nhiều khu vực vẫn sử dụng nhiên liệu hóa thạch để bù đắp khi năng lượng tái tạo suy giảm. Tại California (Mỹ), nơi hơn một nửa điện năng đến từ gió và mặt trời, phần còn lại vẫn do khí đốt và các nguồn khác cung cấp.

Trong tương lai, các lưới điện liên vùng, trải rộng trên phạm vi địa lý lớn, sẽ cho phép truyền điện tái tạo từ nơi dư thừa sang khu vực thiếu hụt tạm thời. Mô hình này đã được áp dụng tại Thụy Điển và Áo, những quốc gia gần như sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo.

Cùng với đó, công nghệ lưu trữ năng lượng đang tiến bộ nhanh. Hiện khoảng 10% điện mặt trời tại California được tích trữ để sử dụng vào buổi tối.

Theo chuyên gia Fitch, không có nguồn năng lượng nào hoàn hảo. Nhiên liệu hóa thạch cũng từng gây sụp đổ hệ thống điện, như trong đợt rét đậm tại Texas năm 2021 hay bão mùa đông Elliott ở Mỹ năm 2023.

Điện mặt trời quá đắt

Năm 1980, chi phí điện mặt trời lên tới 35 USD (920.000 đồng) mỗi watt điện (theo giá hiện nay). Đến năm 2024, con số này giảm còn 26 cent (6.800 đồng). Nhờ đó, điện mặt trời hiện có chi phí vòng đời thấp hơn so với than, khí đốt và điện hạt nhân.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời có thể tiết kiệm đáng kể tiền điện, ngay cả khi không còn trợ cấp liên bang. Một gia đình vay vốn lắp pin có thể giảm gần 1.000 USD ( hơn 26 triệu đồng) mỗi năm tiền điện, sau khi trừ chi phí trả góp.

Người thuê nhà hoặc sống trong chung cư cũng hưởng lợi thông qua các dự án điện mặt trời quy mô lớn của công ty điện lực, vốn cho phép khách hàng nhận tín dụng tiền điện từ nguồn điện giá rẻ hơn.

Ngoài ra, các trang trại điện mặt trời đặt trên đất nông nghiệp giúp chủ đất tăng thu nhập, đồng thời tạo bóng mát cho vật nuôi và giảm lượng nước tưới cho cây trồng.

Điện gió tàn phá môi trường sống của động vật

Điện gió hiện chiếm khoảng 8% năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, các tua-bin gió thường bị cho là nguyên nhân gây chết chim, dơi và sinh vật biển. Theo Douglas Nowacek, chuyên gia bảo tồn tại Đại học Duke, tác động của điện gió tới động vật hoang dã là có, nhưng rất nhỏ so với thiệt hại mà biến đổi khí hậu gây ra cho môi trường sống. “Nếu muốn bảo vệ thiên nhiên lâu dài, chỉ có cách chuyển sang năng lượng tái tạo”, ông nói.

Ông Nowacek cũng khẳng định chưa có bằng chứng nào cho thấy điện gió ngoài khơi phá hoại môi trường sống của cá voi và các loài vật biển. Phần lớn cá voi tử vong do va chạm tàu thuyền hoặc mắc lưới đánh cá. Tiếng ồn trong quá trình thi công có thể khiến cá voi bị xáo trộn tạm thời, nhưng mức độ thấp hơn nhiều so với hoạt động thăm dò và khai thác dầu khí.

Đối với chim trời, ước tính hơn 500.000 cá thể chết mỗi năm tại Mỹ do va chạm tua-bin. Tuy nhiên, khoảng hai phần ba loài chim Bắc Mỹ đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng vì biến đổi khí hậu.

Nhiều giải pháp đang được nghiên cứu, như sơn cánh quạt màu tương phản, hạ thấp tua-bin hoặc sử dụng camera và trí tuệ nhân tạo để tạm dừng tua-bin khi đàn chim bay qua. Một dự án tại Tây Ban Nha giảm 62% số chim bị va chạm mà hầu như không ảnh hưởng đến sản lượng điện.

Xe điện không thể đi xa

Xe điện đóng vai trò quan trọng trong chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải CO2, song vẫn không ít người ngần ngại sử dụng vì cho rằng không thể đi đường dài.

Lo ngại về quãng đường di chuyển chủ yếu xuất phát từ các mẫu xe thử nghiệm vào những năm 1970, vốn chỉ chạy được chưa đến 65 km mỗi lần sạc. Hiện nay, khoảng 50 mẫu ô tô điện có thể đi hơn 480 km, thậm chí có mẫu vượt 800 km.

Tuổi thọ pin cũng không còn là vấn đề lớn. Chỉ 1% pin sản xuất từ năm 2015 đến nay phải thay thế. Nghiên cứu của Tesla cho thấy dung lượng pin chỉ giảm khoảng 15% sau hơn 320.000 km vận hành.

Các hãng xe đang tiếp tục cải tiến pin, từ việc giảm sử dụng kim loại hiếm gây hại môi trường đến phát triển pin thể rắn, pin natri hoặc điện cực tinh thể bền hơn.

Năng lượng tái tạo đủ sức giải quyết khủng hoảng khí hậu

Năng lượng tái tạo giúp thế giới tránh được kịch bản tồi tệ nhất. Trước Thỏa thuận Paris 2015, các nhà khoa học từng dự báo Trái đất có thể nóng lên 4°C vào năm 2100. Hiện mức tăng được kỳ vọng dưới 3°C, theo nhóm nghiên cứu World Weather Attribution.

Tuy nhiên, mức này vẫn được coi là nguy hiểm. Mùa hè năm ngoái, nồng độ CO2 tại Hawaii vượt 430 phần triệu, cao kỷ lục và xa mục tiêu 350 phần triệu của Thỏa thuận Paris.

Để làm chậm đà nóng lên, các chuyên gia cho rằng sản lượng điện gió cần tăng hơn 4 lần vào năm 2030, trong khi điện mặt trời phải được triển khai rộng rãi hơn. Dù đầu tư toàn cầu cho năng lượng tái tạo tăng 10% trong nửa đầu năm ngoái, riêng tại Mỹ lại giảm hơn một phần ba.

“Giữ nguyên mô hình năng lượng hiện nay là không bền vững”, chuyên gia Fitch nhấn mạnh và cho rằng để tiếp tục mở rộng năng lượng tái tạo cần so sánh công bằng giữa các nguồn năng lượng khác nhau. Điều này chỉ có thể thực hiện khi phân biệt rõ ràng giữa những hiểu lầm và sự thật.

Tin liên quan:

Kinh nghiệm phát triển điện gió ngoài khơi Nhật Bản và 5 bài học cho thị trường mới nổi

Bitexco Power và The Garden Shopping Center ký kết giao dịch chứng chỉ Năng lượng tái tạo (REC)

Phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo: Hướng đi chiến lược cho chuyển dịch năng lượng Việt Nam