Khi địa chính trị trở thành bài toán thường trực 

Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Intersec 2026 diễn ra tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Quốc gia (NECC) ở Thượng Hải, Trung Quốc, phiên tham luận “Trí tuệ số trao quyền cho an toàn, kịch bản dẫn dắt tương lai” đã thu hút sự chú ý của giới công nghệ và an ninh quốc tế.

Tại đây, ông Mohd Noor Ahmad, Trưởng bộ phận An ninh Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Malaysia Petronas, đã đưa ra nhiều nhận định đáng chú ý về những biến động an ninh mà ngành năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt. Phần chia sẻ của đại diện Petronas tập trung vào những áp lực thực tế trong công tác bảo đảm an ninh cho một tập đoàn năng lượng hoạt động tại hơn 100 quốc gia.

Theo ông Mohd Noor Ahmad, thế giới hiện nay đã thay đổi căn bản về cấu trúc rủi ro. Các doanh nghiệp không còn đủ thời gian để chờ khủng hoảng xảy ra rồi mới phản ứng. Những diễn biến địa chính trị, xung đột và bất ổn xã hội đang xuất hiện với tốc độ nhanh hơn, mức độ lan rộng lớn hơn và tác động trực tiếp hơn tới hoạt động của ngành năng lượng.

Ông dẫn hàng loạt ví dụ xảy ra trên thế giới hiện tại, điển hình như căng thẳng tại eo biển Hormuz. Với ngành năng lượng, vấn đề này tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng, vận tải năng lượng và an toàn nhân sự.

Đại diện Petronas cho biết, các bộ phận an ninh doanh nghiệp hiện không chỉ xử lý sự cố mà còn thường xuyên đánh giá rủi ro địa chính trị, an toàn hành trình và các yếu tố bất ổn có thể ảnh hưởng đến hoạt động toàn cầu của doanh nghiệp.

“Chuyển dịch thực sự không còn là phản ứng tốt hơn, mà là dự báo sớm hơn”, ông Mohd Noor Ahmad nhấn mạnh.

Petronas hiện quản lý danh mục tài sản trong và ngoài nước, đồng thời bảo vệ khoảng 50.000 nhân sự trên toàn cầu. Trong quá trình vận hành quy mô quốc tế, tập đoàn đã phải xử lý nhiều tình huống khủng hoảng như bất ổn chính trị, sơ tán nhân sự hay gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đối với ngành năng lượng, yếu tố địa chính trị hiện có tác động ngày càng rõ nét. Theo ông Mohd Noor Ahmad, thế giới đang vận hành trong môi trường biến động, bất định, phức tạp và mơ hồ. Các thay đổi quyền lực diễn ra nhanh chóng, trong khi các lệnh trừng phạt và xung đột có thể leo thang chỉ trong vài tháng.

Những điểm nghẽn chiến lược như eo biểm Hormuz vì thế trở thành mắt xích đặc biệt quan trọng đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Với các doanh nghiệp bài toán đặt ra là làm thế nào để bảo đảm các dòng khí đốt và năng lượng từ Trung Đông có thể được vận chuyển an toàn tới Malaysia và các thị trường khác trong điều kiện bất ổn.

Theo ông, điều đó đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ xây dựng phương án phản ứng mà còn phải chuẩn bị cho nhiều kịch bản tương lai khác nhau. Trong bối cảnh này, trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dự báo và điều tra dữ liệu được xem là những công cụ ngày càng quan trọng đối với ngành an ninh năng lượng.

Xây dựng khả năng chống chịu cho ngành năng lượng

Một trong những nội dung đáng chú ý trong phần trình bày của đại diện Petronas là nhận định về sự thay đổi bản chất của các mối đe dọa an ninh. Theo ông Mohd Noor Ahmad, hiện nay chỉ một sự kiện đơn lẻ cũng có thể tạo ra tác động dây chuyền tới thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng, dòng vốn đầu tư và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh các nguy cơ truyền thống, các mối đe dọa phi truyền thống như tấn công mạng, thông tin sai lệch hay chiến tranh địa kinh tế đang nổi lên ngày càng rõ nét. Ông cho rằng có bốn nhóm rủi ro lớn sẽ chi phối môi trường an ninh trong thời gian tới.

Đầu tiên là xung đột liên quan tới công nghệ và AI. Các cuộc tấn công mạng nhằm vào hạ tầng trọng yếu đã diễn ra trên thực tế. Những lỗ hổng trong hệ thống điều khiển trong lĩnh vực công nghiệp, các vụ mã độc tống tiền hay chiến dịch phát tán thông tin sai lệch đang trở thành thách thức thường trực.

Theo đại diện Petronas, đây cũng là lý do tập đoàn tìm kiếm các công nghệ mới tại triển lãm Intersec Thượng Hải năm 2026 nhằm nâng cao khả năng bảo vệ tài sản, dữ liệu và hệ thống vận hành.

Nhóm rủi ro thứ hai là sự phân cực xã hội và bất ổn chính trị. Ông dẫn các diễn biến tại Mỹ Latinh, Trung Đông, Philippines, Indonesia và Malaysia để cho thấy các dự án năng lượng hiện ngày càng dễ trở thành điểm nóng về xã hội và chính trị.

Thứ ba là nguy cơ từ thông tin giả mạo và thao túng bằng AI. Theo ông, điều đáng lo ngại là AI không chỉ tạo ra nguy cơ tài chính mà còn có thể tác động tới nhận thức xã hội và các cuộc tranh luận chính sách. Cuối cùng là xu hướng chiến tranh thương mại, khi các biện pháp kiểm soát thương mại và “vũ khí hóa” chuỗi cung ứng ngày càng được sử dụng phổ biến hơn.

Petronas cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn là thiếu dữ liệu, mà là khả năng chuyển hóa các tín hiệu phân tán thành thông tin đủ giá trị để phục vụ ra quyết định.

Đại diện tập đoàn nhấn mạnh AI và công nghệ phân tích không thay thế con người mà đóng vai trò hỗ trợ quá trình ra quyết định. Theo ông, dù hệ thống có thể thu thập dữ liệu, phân tích xu hướng và đưa ra cảnh báo, quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc về con người.

Petronas hiện đặc biệt quan tâm tới các công nghệ phân tích dự báo nhằm phát hiện sớm biến động địa chính trị, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và giám sát theo thời gian thực các chỉ số chính trị, kinh tế, xã hội và an ninh.

Ngoài dữ liệu nội bộ, tập đoàn cũng khai thác các nguồn thông tin mở như dữ liệu vệ tinh, tín hiệu chính sách, dòng chảy tài chính, thương mại và phân tích tâm lý xã hội.

Theo ông Mohd Noor Ahmad, lợi thế cạnh tranh hiện nay không nằm ở khả năng tiếp cận dữ liệu mà ở tốc độ xử lý, tổng hợp và diễn giải dữ liệu. Khi AI, dữ liệu và năng lực phán đoán của con người được kết hợp hiệu quả, doanh nghiệp mới có thể tạo ra lợi thế chiến lược thực sự.

 

Đại diện Petronas cho rằng mô hình truyền thống “khủng hoảng – phản ứng – phục hồi – rút kinh nghiệm” không còn đủ nhanh trước tốc độ biến động hiện nay. Thay vào đó, các tổ chức cần chuyển sang tư duy dự báo và xây dựng khả năng chống chịu dài hạn.

 

Tin liên quan:

Hơn 116 tỉ đồng và những giá trị lớn từ phong trào sáng kiến Bitexco Power

AI định hình tương lai năng lượng tái tạo của ASEAN

Những hiểu lầm phổ biến về năng lượng tái tạo