Từ 100 GW lên hơn 3 TW chỉ sau hơn một thập kỷ

Theo BloombergNEF (BNEF), điện mặt trời vừa vượt mốc 3 TW (3.000 GW) công suất lắp đặt trên toàn cầu trong năm nay – một trong những cột mốc quan trọng nhất của ngành năng lượng sạch – nhưng lại diễn ra khá lặng lẽ.

Nếu năm 2012, tổng công suất điện mặt trời trên thế giới mới vượt 100 GW thì chỉ sau hơn một thập kỷ, quy mô đã tăng gấp khoảng 30 lần. Đáng chú ý, tốc độ mở rộng ngày càng nhanh. Thế giới dự tính mất gần 10 năm để đạt mốc 1 TW nhưng chỉ chưa đầy 3 năm để tăng lên 2 TW và chưa đầy 2 năm sau đã vượt 3 TW.

Theo BloombergNEF, điều này cho thấy điện mặt trời không còn ở giai đoạn tăng trưởng ban đầu mà đang bước vào thời kỳ phát triển mạnh với tốc độ ngày càng cao.

Bà Lara Hayim, Trưởng bộ phận nghiên cứu điện mặt trời của BloombergNEF, cho rằng người dân thường cảm nhận sự phát triển của điện mặt trời qua những thay đổi trong đời sống hằng ngày hơn là các con số thống kê. “Chỉ cần đi tàu ở Anh, bạn gần như chắc chắn sẽ nhìn thấy các hệ thống điện mặt trời dọc tuyến đường”, bà nói.

BloombergNEF dự báo đến năm 2036, tổng công suất điện mặt trời toàn cầu sẽ vượt 9 TW, cao gấp 3 lần hiện nay.

Giá thiết bị giảm giúp điện mặt trời lan rộng

Nếu giai đoạn đầu, sự phát triển của điện mặt trời chủ yếu dựa vào các chương trình trợ cấp tại châu Âu, Mỹ và một số nền kinh tế phát triển, thì những năm gần đây động lực tăng trưởng đã thay đổi đáng kể.

Trung Quốc trở thành thị trường dẫn dắt khi liên tục mở rộng quy mô sản xuất và lắp đặt, kéo giá tấm pin mặt trời xuống mức thấp hơn nhiều so với trước. Chi phí đầu tư giảm đã giúp công nghệ này trở nên dễ tiếp cận hơn với các quốc gia đang phát triển. Nhờ đó, điện mặt trời tăng trưởng nhanh tại nhiều nước như Pakistan, Nigeria và Philippines, đặc biệt ở các hệ thống điện mặt trời áp mái phục vụ hộ gia đình và doanh nghiệp. Ngay cả Cuba hay Lebanon – những thị trường trước đây ít được nhắc đến trong lĩnh vực năng lượng tái tạo – cũng ghi nhận tốc độ lắp đặt đáng kể.

Xu hướng phổ cập này thể hiện rõ qua số lượng quốc gia sở hữu ít nhất 1 GW công suất điện mặt trời. Năm 2020, thế giới mới có 42 quốc gia đạt quy mô này nhưng đến năm 2025, con số đã tăng lên 74.

Theo BloombergNEF, từ năm 2026, các nền kinh tế đang phát triển sẽ đóng góp ngày càng lớn vào mức tăng trưởng của điện mặt trời toàn cầu sau giai đoạn bị lu mờ bởi sự bùng nổ tại Trung Quốc. Đến năm 2036, hơn 1/4 công suất điện mặt trời mới trên thế giới sẽ được lắp đặt tại nhóm quốc gia này, cho thấy điện mặt trời không còn là công nghệ chỉ dành cho những nền kinh tế giàu có mà đang dần trở thành nguồn điện phổ biến ở nhiều khu vực trên thế giới.

Thách thức mới: Không chỉ lắp đặt nhiều hơn

Việc công suất điện mặt trời tăng nhanh cũng đặt ra bài toán mới cho nhiều quốc gia, đó là làm sao sử dụng hiệu quả lượng điện được tạo ra. Tại Trung Quốc, tốc độ xây dựng các dự án điện mặt trời đang vượt khả năng mở rộng của lưới truyền tải và hệ thống lưu trữ. Vào những thời điểm nắng mạnh, nhiều nhà máy phải giảm sản lượng phát điện vì lưới điện chưa thể hấp thụ hết lượng điện tạo ra.

Theo bà Lara Hayim, Trưởng bộ phận nghiên cứu điện mặt trời của BloombergNEF, hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ là yếu tố quyết định trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Việc kết hợp các trang trại điện mặt trời với pin lưu trữ quy mô lớn được kỳ vọng sẽ giúp tích trữ lượng điện dư vào ban ngày để sử dụng khi nhu cầu tăng, qua đó giảm áp lực cho lưới điện.

Trong khi đó, phạm vi phát triển của điện mặt trời cũng tiếp tục mở rộng. Nếu trước đây công nghệ này chủ yếu phát triển tại những khu vực có cường độ bức xạ cao ở Nam Âu, thì nay các dự án đã xuất hiện gần Vòng Bắc Cực, tại miền bắc Scotland hay quần đảo Faroe – nơi nổi tiếng có khí hậu nhiều mây. Theo BloombergNEF, Bắc Âu lần đầu tiên bổ sung nhiều công suất điện mặt trời hơn điện gió trong năm 2025, phản ánh khả năng ứng dụng ngày càng rộng của công nghệ này.